Từ những thanh nhựa nhỏ bé, các nhà khoa học đang tiến gần tới viễn cảnh robot tự nhân bản, có thể tự lắp ráp, tự chữa lành và thậm chí… sinh sản như sinh vật sống.
Trong phòng thí nghiệm tại Mudd Hall, Đại học Columbia, một nhóm các nhà khoa học trẻ đang nỗ lực phát triển những cỗ máy có khả năng tự nhân bản như sinh vật sống. Không phải robot hình người hay cánh tay công nghiệp quen thuộc, mà là những mô-đun nhỏ, các “thanh nối giàn” chứa động cơ servo, vi mạch, nam châm và pin. Mỗi mô-đun có thể co duỗi như một sinh vật đơn giản.
Khi nhiều mô-đun kết hợp, chúng có thể tự lắp ráp thành cấu trúc lớn hơn, hỗ trợ lẫn nhau, thậm chí thay thế các phần bị hỏng. Theo nhóm nghiên cứu, đây có thể là minh chứng đầu tiên cho một hệ thống robot có khả năng phát triển từ các bộ phận rời rạc thành một thực thể ba chiều hoàn chỉnh. Đồng thời cải thiện chính nó mà không cần máy móc hỗ trợ bên ngoài.
Ý tưởng cốt lõi rất rõ ràng: nếu robot có thể “ăn” (tức là thu thập vật liệu), chúng có thể lớn lên.Và nếu có thể lớn lên, chúng có thể sinh sản và tiến hóa. Đây chính là triết lý của Phòng thí nghiệm Máy móc Sáng tạo.
Họ tin rằng robot tự nhân bản trong tương lai không nên là những cỗ máy cố định, mà phải mang đặc tính của sinh học: thích nghi, tự chủ và có khả năng phát triển. Một dự án tiêu biểu được mô tả đơn giản nhưng đầy tham vọng: “một cỗ máy tạo ra một cỗ máy khác, và cỗ máy đó tiếp tục tự nhân lên”.
Các nhà nghiên cứu trẻ như Philippe Wyder, Judah Goldfeder hay Sylvester Zhang không giấu được sự phấn khích. Trong bối cảnh AI đang bị thống trị bởi các tập đoàn lớn, họ xem robot tự sinh sản là “điều vĩ đại tiếp theo” mà giới học thuật vẫn có thể dẫn đầu.
Thay vì chạy theo các mô hình ngôn ngữ lớn, họ chọn con đường khó hơn: đưa trí tuệ vào thế giới vật lý. Như một nhà nghiên cứu nhận định, AI có thể “đọc hàng tỷ mô tả về thế giới”, nhưng chưa từng thực sự trải nghiệm nó.
Cơ hội đột phá và nỗi lo về một “vương quốc robot tự nhân bản”
Tham vọng không dừng ở việc tạo ra robot linh hoạt. Mục tiêu xa hơn là xây dựng cả một “hệ sinh thái robot”, nơi hàng tỷ cỗ máy có thể tự duy trì sự tồn tại của mình. Câu hỏi đặt ra là: nếu số lượng robot tự nhân bản tăng từ hàng triệu lên hàng tỷ, ai sẽ sản xuất, sửa chữa và xử lý chúng? Câu trả lời của các nhà khoa học chính là robot.
Họ hình dung một tương lai nơi con người không mua robot hoàn chỉnh, mà chỉ cần một “túi linh kiện”. Các mô-đun này sẽ tự lắp ráp thành bất kỳ hình dạng nào, phục vụ bất kỳ mục đích nào.
Ý tưởng này không mới. Từ năm 1958, các thí nghiệm với tàu hỏa mô hình đã chứng minh khả năng “tự sinh sản” cơ học. Sau đó, các nhà khoa học như John von Neumann hay Chris Langton đã phát triển lý thuyết về máy tự sao chép và sự sống nhân tạo trong môi trường số.
